Φοβίες

blog-εικόνα-φοβίεςΟ φόβος αποτελεί πρωταρχικό συναίσθημα του ανθρώπου. Αναπτύχθηκε για να τον προστατεύει από κινδύνους και απειλητικές καταστάσεις. Θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος έχει γονιδιακά κωδικοποιημένους κάποιους βασικούς φόβους που σχετίζονται με το ένστικτο επιβίωσης και την εξέλιξή του, όπως για παράδειγμα το τσίμπημα του φιδιού που αποτελούσε θανάσιμο κίνδυνο. Είναι ένα δυσάρεστο συναίσθημα που αισθανόμαστε μπροστά σε μια πραγματική απειλή ή κίνδυνο, πρόκειται όμως για φυσική αντίδραση του οργανισμού. Πραγματοποιούνται σωματικές αντιδράσεις όπως αύξηση των καρδιακών παλμών, γρήγορη αναπνοή, τρέμουλο, σφίγγονται οι μυς, ανοίγουν τα μάτια και εντείνεται η προσοχή. Ο οργανισμός προετοιμάζεται για κατάσταση πάλης-φυγής. Με την απομάκρυνση της απειλής ο φόβος υποχωρεί.

Επίσης, το συναίσθημα του φόβου είναι φυσιολογικό να παρατηρείται πιο έντονα στα παιδιά. Χαρακτηρίζει τα διάφορα αναπτυξιακά στάδια. Μέχρι 2 ετών φοβάται τον αποχωρισμό από του γονείς, τους δυνατούς θορύβους κτλ, μέχρι 6 ετών φοβάται το σκοτάδι ή πλάσματα της φαντασίας του όπως τέρατα, φαντάσματα κτλ, ενώ αργότερα φοβάται πιο ρεαλιστικές καταστάσεις όπως το θάνατο, τις φυσικές καταστροφές κτλ. Συνήθως, οι φόβοι διαφοροποιούνται και υποχωρούν με τα χρόνια. Υπάρχουν, όμως και περιπτώσεις που αυτό δεν συμβαίνει. Σε εκείνες τις περιπτώσεις παύουμε να αναφερόμαστε στο φυσιολογικό συναίσθημα του φόβου και μιλάμε για φοβία.

Ποια είναι η διαφορά της φοβίας από το φόβο;

Η φοβία είναι ο επίμονος, υπερβολικός και παράλογος φόβος απέναντι σε ένα ερέθισμα. Το ερέθισμα, όμως δεν αποτελεί πραγματική απειλή για τον άνθρωπο. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται ακόμα και μόνο στη σκέψη του φοβικού ερεθίσματος. Σε πιο έντονες και ακραίες περιπτώσεις συνοδεύεται από κρίση πανικού. Το άτομο αντιλαμβάνεται το παράλογο της φοβίας, όμως αδυνατεί να ελέγξει τις αντιδράσεις του. Χαρακτηρίζεται από έντονα δυσάρεστα σωματικά συμπτώματα όπως εφίδρωση, ζάλη, τρέμουλο, ταχυκαρδία, αίσθηση έλλειψης οξυγόνου και άλλα. Συχνά, η καθημερινότητα γίνεται δυσλειτουργική, καθώς υπερισχύει η σκέψη αποφυγής του φοβικού ερεθίσματος. Οι φοβίες διαχωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

Ειδική ή Απλή Φοβία: πρόκειται για τον ανεξέλεγκτο, παράλογο και υπέρμετρο φόβο μιας συγκεκριμένης κατάστασης, ενός αντικειμένου ή ζώου. Παραδείγματα ειδικών φοβιών είναι οι φοβίες για τα φίδια, για τα ποντίκια, για τις κατσαρίδες, οι φοβίες για το αίμα και τις ενέσεις, οι φοβίες για το σκοτάδι και τους κεραυνούς κτλ.

Κοινωνική Φοβία ή Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους: εκδηλώνεται με έντονο άγχος και φόβο έκθεσης σε κοινωνικές δραστηριότητες. Επικρατεί η αντίληψη στο άτομο ότι κάποια ενέργειά του θα τον ντροπιάσει ή θα τον ταπεινώσει. Συνήθως οι κοινωνικές συναναστροφές αποφεύγονται, αλλά όταν αυτό δεν είναι εφικτό αποφεύγεται η κοινωνική αλληλεπίδραση, δηλαδή οι συχνές συνομιλίες, η βλεμματική επαφή, ο τόνος της φωνής είναι πιο χαμηλός. Υπάρχουν δύο τύποι κοινωνικής φοβίας: ο γενικευμένος και ο περιορισμένος. Στη πρώτη περίπτωση η φοβία εμφανίζεται σε κάθε κοινωνική κατάσταση ενώ στη δεύτερη περιορίζεται στην ομιλία μπροστά σε ακροατήριο ή σε συναναστροφές με άτομα του άλλου φύλου. Πολλές φορές συγχέουμε την κοινωνική φοβία με τη ντροπαλότητα, όμως τα άτομα που είναι ντροπαλά μπορεί να μη νιώθουν άνετα ανάμεσα σε πολύ κόσμο αλλά δε βιώνουν έντονο άγχος και δεν εμφανίζουν τα συμπτώματα της φοβίας.

Αγοραφοβία: χαρακτηρίζεται από υπέρμετρο άγχος όταν το άτομο βρίσκεται σε μέρη από τα οποία η διαφυγή θεωρείται δύσκολη ή δεν είναι εύκολα διαθέσιμη η βοήθεια. Αυτό συμβαίνει συνήθως σε μέρη με πολύ κόσμο ή σε μέσα μεταφοράς. Μπορεί να υπάρχει δυσκολία ακόμα και να βγει από το σπίτι.

Πού οφείλεται η εμφάνιση των φοβιών;

Οι φοβίες μπορεί να οφείλονται στις συνθήκες που μεγάλωσε ένα άτομο και στην οικογενειακή δομή, δηλαδή αν η οικογένεια ήταν υποστηρικτική, απορριπτική, βίαιη κτλ. Παρουσιάζονται μετά από ένα τραυματικό γεγονός που συμβαίνει συνήθως κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, όπως για παράδειγμα αν κάποιος έχει δεχθεί επίθεση από σκύλο. Λόγω μαθημένης συμπεριφοράς μέσω παρατήρησης και μίμησης, δηλαδή αν κάποιο άτομο της οικογένειας φοβόταν κάτι είναι πολύ πιθανό ή ίδια φοβία να υιοθετηθεί από το παιδί καθώς μεγαλώνει πιστεύοντας ότι πρέπει να το φοβάται. Εξαιτίας διαστρεβλωμένων αντιλήψεων ή παρερμηνειών, δηλαδή όταν έχει εντυπωθεί στην αντίληψη του ατόμου μια λανθασμένη ερμηνεία ή ένα γεγονός έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις τις περισσότερες φορές και πάλι κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Για παράδειγμα να δοθεί μεγάλη σημασία σε μια κοινωνική εκδήλωση και στα προσόντα των υπόλοιπων παρευρισκόμενων και να κριθεί αυστηρά ένα παιδί για κάτι που έκανε.

Τρόποι αντιμετώπισης των φοβιών

Οι φοβίες αντιμετωπίζονται με ψυχοθεραπεία και όταν κρίνεται απαραίτητο, σε συνδυασμό με φαρμακοθεραπεία. Ειδικευμένοι γιατροί και ψυχοθεραπευτές είναι εκείνοι που θα καθοδηγήσουν αποτελεσματικά το άτομο. Ορισμένες τεχνικές, όμως, που θα συντελέσουν στη καταστολή των συμπτωμάτων είναι:

  • Τεχνικές χαλάρωσης: προσπαθήστε να χαλαρώσετε το σώμα εντοπίζοντας και απομονώνοντας κάθε μυϊκή ομάδα. Αναπνεύστε βαθιά με εισπνοή από τη μύτη και εκπνοή από το στόμα.
  • Σταδιακή έκθεση στο ερέθισμα: επιχειρήστε να εκτεθείτε σταδιακά στο αντικείμενο της φοβίας σας. Στην αρχή επιλέξτε να έχετε μαζί σας κάποιο οικείο και έμπιστο πρόσωπο και σιγά – σιγά δοκιμάστε μόνοι σας. Θα εξοικειωθείτε με αυτό που σας φοβίζει και θα παρατηρήσετε μείωση της έντασης των συμπτωμάτων.
  •  Αντικατάσταση δυσλειτουργικών και παράλογων σκέψεων με ρεαλιστικές: δοκιμάστε να σκεφτείτε ρεαλιστικά. Αν για παράδειγμα κάποιος εμφανίζει κλειστοφοβία σκέφτεται πως θα συμβεί κάτι κακό μέσα στο ασανσέρ ή δεν θα του φτάσει ο αέρας. Σκεφτείτε πόσοι άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά το ασανσέρ και ότι δεν συνέβη κάτι κακό, ότι ο αέρας ανανεώνεται συνεχώς κτλ. Οι ρεαλιστικές σκέψεις θα σας βοηθήσουν να τολμήσετε την προσπάθεια επαφής με το φοβογόνο ερέθισμα.
  • Αντικατάσταση αρνητικών συναισθημάτων με θετικά: βρεθείτε σε επαφή με το ερέθισμα κάποια στιγμή που θα είστε ψύχραιμοι και χαλαροί. Σταδιακά το φοβικό ερέθισμα θα συνδεθεί με θετικά συναισθήματα.

Να θυμάστε. Μην αποφεύγετε και μην αποκρύπτετε τις φοβίες. Η αποφυγή επαφής με το φοβικό ερέθισμα προκαλεί εντονότερο άγχος και σταδιακά αυξάνεται η ένταση των συμπτωμάτων. Μπορεί οι φοβικές σκέψεις να χαρακτηρίζονται ως παράλογες, όμως οι φοβίες είναι αληθινές και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζονται.

Να είστε πάντα καλά!

τάνια

 

Σχολική φοβία

blog-εικόνα-σχολική φοβίαΗ Σχολική φοβία συγκαταλέγεται στις αγχώδεις διαταραχές και εκφράζεται με έντονο, παράλογο φόβο και άρνηση του παιδιού να πάει στο σχολείο. Συνήθως εμφανίζεται κατά την πρώτη επαφή του παιδιού με το σχολικό περιβάλλον, δηλαδή στον παιδικό σταθμό αλλά μπορεί να συνεχιστεί και αργότερα με αποκορύφωμα έκφρασής της στη Β΄ τάξη του Δημοτικού. Είναι χρήσιμο να διαχωρίσουμε τη σχολική φοβία από τους φυσιολογικούς φόβους που αισθάνεται το παιδί κατά την προσαρμογή του σε ένα καινούριο και άγνωστο περιβάλλον, όπως είναι το σχολείο. Οι φόβοι εκείνοι υποχωρούν μετά τις πρώτες εντυπώσεις, είτε εμφανίζονται μπροστά σε ένα πραγματικά φοβικό ερέθισμα όπως μπορεί να είναι η επιθετική συμπεριφορά άλλων παιδιών ή η υπερβολικά επικριτική στάση του δασκάλου. Αντίθετα, η σχολική φοβία επιμένει και μετά τον πρώτο καιρό, φανερώνοντας δυσανάλογα υπερβολικό φόβο για το σχολείο, από το οποίο το παιδί δεν κινδυνεύει πραγματικά.

Ποια είναι τα συμπτώματα που φανερώνουν ότι ένα παιδί υποφέρει από σχολική φοβία;

  • Εμφανίζονται σωματικά συμπτώματα (ψυχοσωματικές διαταραχές) όπως πονοκέφαλος, κοιλόπονος, πονόλαιμος, ναυτία, διάρροια, τάση για εμετό. (Στις περιπτώσεις που υπάρχουν έντονες σωματικές ενοχλήσεις καλό είναι να αποκλείονται πρωτίστως παθολογικά αίτια, ώστε να είμαστε βέβαιοι ότι πρόκειται για ψυχολογικής φύσεως ζητήματα.)
  • Πιθανά να υπάρχουν συχνοί νυχτερινοί εφιάλτες, νυχτερινή ενούρηση ή εγκόπριση.
  • Την ώρα που το παιδί πρέπει να φύγει για το σχολείο γίνεται επιθετικό, νευρικό, έχει έντονα ξεσπάσματα θυμού.
  • Ζητά επίμονα τους γονείς του κατά τη παραμονή του στο σχολικό περιβάλλον.
  • Συνήθως τα συμπτώματα υποχωρούν όταν πρόκειται για άλλες δραστηριότητες ή κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου. Αντίστοιχα, γίνονται εντονότερα το πρωί πριν το σχολείο, το βράδυ της Κυριακής ή το πρωί της Δευτέρας που σηματοδοτούν την έναρξη της εβδομάδας, τους μήνες που ξεκινά η νέα σχολική χρονιά ή επιστρέφουν μετά από διακοπές.

Αιτίες που ευθύνονται για την ανάπτυξη σχολική φοβίας

Είναι πολύ συχνό το παιδί να παραπονιέται για διάφορους λόγους που το αποτρέπουν από τα να πάει στο σχολείο όπως:

  • Έντονο άγχος για το αν θα τα καταφέρει στα μαθήματα
  • Δυσκολία στην κατανόηση των μαθημάτων ή στον τρόπο διδασκαλίας που χρησιμοποιεί ο δάσκαλος
  • Μαθησιακές δυσκολίες
  • Ανησυχία για το αν θα γίνει αποδεκτό και συμπαθές από τους συμμαθητές
  • Φόβος για το μεγάλο σχολικό κτίριο

Οι παραπάνω αιτίες αποτελούν συνήθως, τρόπους αποφυγής του σχολικού περιβάλλοντος χωρίς όμως να σημαίνει ότι δεν είναι πραγματικοί. Υπάρχει περίπτωση πράγματι το παιδί να αντιμετωπίζει διάφορες δυσκολίες που καθιστούν την παραμονή του στο σχολείο δυσάρεστη. Σε κάθε περίπτωση είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να υπάρχει συζήτηση μαζί του, ώστε να του δίνεται η δυνατότητα να εκφράζει τα συναισθήματά του και να μαθαίνει να τα διαχειρίζεται. Όταν, όμως αναφερόμαστε σε σχολική φοβία, τα αίτια βρίσκονται στη δομή της οικογένειας και στους συναισθηματικούς δεσμούς που έχουν αναπτυχθεί ανάμεσα στα μέλη της, καθώς και στην αυτοεκτίμηση που έχει αναπτύξει το παιδί. Έτσι, επικεντρωνόμαστε στις εξής αιτίες:

  • Έντονη προσκόλληση του παιδιού στους γονείς και κυρίως στη μητέρα. Δημιουργείται ισχυρό άγχος και τρόμος όταν πρόκειται να απομακρυνθεί, υπάρχουν φόβοι ότι κάτι άσχημο θα συμβεί όσο εκείνο βρίσκεται στο σχολείο.
  • Δυσλειτουργική οικογένεια όπου διάφορα προβλήματα απασχολούν το παιδί προκαλώντας του φόβο, ενοχή ακόμα και ντροπή. Η παραμονή στο σχολείο του δίνει την εντύπωση ότι τα προβλήματα στο σπίτι θα διογκωθούν.
  • Έντονο άγχος και πανικός από την πλευρά των γονιών που μεταδίδονται στο παιδί. Οι γονείς δεν ελέγχουν το δικό τους άγχος και την ανησυχία για την προσαρμογή του παιδιού στο σχολείο με αποτέλεσμα να υιοθετείται το ίδιο συναίσθημα από το παιδί.
  •  Ελλιπής κοινωνικότητα των γονιών και μη κάλυψη των δικών τους προσωπικών αναγκών. Αναφερόμαστε σε γονείς που σχετίζονται δύσκολα με άλλους ανθρώπους, είναι ιδιαίτερα κλειστοί και αποφεύγουν τις κοινωνικές συναναστροφές. Η κοινωνικοποίηση του παιδιού και η ομαλή ένταξή του στο σχολικό περιβάλλον θα είναι εξίσου δύσκολη.
  • Τραυματικό γεγονός μέσα στην οικογένεια (θάνατος, διαζύγιο, ασθένεια κτλ.)
  • Υπερβολική προστασία των γονιών
  • Υπερβολική πίεση και προσδοκίες

Τρόποι αντιμετώπισης

  • Εντοπίστε τα ακριβή συναισθήματα του παιδιού και τις αιτίες που τα προκάλεσαν: με υπομονή και επιμονή αξίζει να διερευνηθούν τα ακριβή συναισθήματα του παιδιού και οι αιτίες που τα προκάλεσαν ώστε να κατανοήσετε από πότε ξεκίνησε να αισθάνεται έτσι, τι το φοβίζει, αν οι αιτίες βρίσκονται στις βαθμολογικές επιδόσεις του, στις σχέσεις του με τους συμμαθητές, στο σχολείο γενικότερα ή στη σχέση του με εσάς.
  • Συζητήστε με το παιδί: ώστε να νιώσει την ασφάλεια ότι μπορεί να μιλήσει για τα πραγματικά του συναισθήματα και τους λόγους που το απομακρύνουν από το σχολείο. Μπορείτε να το παροτρύνετε να σας μιλήσει για το πώς πέρασε τη μέρα του, ποιες είναι οι δραστηριότητες του στο σχολείο, τι του αρέσει και τι όχι.
  • Φροντίστε την κοινωνικοποίηση του: είτε με τη συμμετοχή του σε εξωσχολικές ομάδες (αθλητισμός, μουσική, χοροί, ομάδες δημιουργικότητας) είτε με ενθάρρυνση για επιπλέον συναναστροφή με τους συμμαθητές του (επίσκεψη σε σπίτι συμμαθητή για παιχνίδι ή κοινωνική εκδήλωση, παιχνίδι στο πάρκο της γειτονιάς)
  • Επιβραβεύστε το και εκδηλώστε το ενδιαφέρον και τη στοργή σας: ενισχύστε την αυτοεκτίμηση του παιδιού σας φανερώνοντας ρεαλιστικές προσδοκίες και εκδηλώνοντας τη χαρά και την ικανοποίηση για όσα πετυχαίνει χωρίς να περιμένετε πάντα κάτι μεγαλύτερο ή καλύτερο.
  • Ελέγξτε το δικό σας άγχος και πανικό: πιστέψτε στις δυνατότητες και ικανότητες του παιδιού σας και επιτρέψτε του να έχει την αγωνία των πρώτων ημερών. Δεν είναι ανάγκη να πανικοβάλλεστε για το αν θα τα καταφέρει. Κάντε μαζί του τις προετοιμασίες για την έναρξη της σχολική χρονιάς, επισκεφθείτε μαζί του το χώρο του σχολείου, μιλήστε του για τις καινούριες εμπειρίες που το περιμένουν. Αντιμετωπίστε και εσείς την ιδέα του καινούριου με ενθουσιασμό και ευχάριστη προσμονή αντί για άγχος, πανικό και φόβο.
  • Συνεργαστείτε με τον δάσκαλο: συζητήστε μαζί του για το πώς βλέπει το παιδί στο σχολείο και ενημερώστε τον για τις σκέψεις και τις ανησυχίες σας. Προσπαθήστε να βρείτε τρόπους που θα ωφελήσουν το παιδί και θα το κάνουν να νιώθει όμορφα και ασφαλές και στα δυο περιβάλλοντα, στο σχολείο και στο σπίτι.

Να έχετε μια όμορφη, δημιουργική και ομαλή σχολική χρονιά!

τάνια