Πως διαχειριζόμαστε τις ενοχές;

blog-εικόνα-ενοχέςΟι ενοχές μπορούν να μας προστατέψουν από πιθανά λάθη και καταστάσεις που θα αποδειχθούν δυσάρεστες. Ο ρόλος τους έγκειται στο να μας αποτρέψουν από πράξεις ή συμπεριφορές που μπορούν να πληγώσουν άλλα άτομα ή ακόμα και να μας βοηθήσουν μα μην επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος των οποίων το αποτέλεσμα ήταν να αισθανόμαστε ενοχικά. Κατά κάποιο τρόπο λειτουργούν σαν ένα σύστημα εσωτερικών κανόνων που θέτουν όρια στις «άσχημες» πτυχές του εαυτού μας. Αποδεικνύονται απαραίτητες όσο και αν ακούγεται παράδοξο. Αφορούν τις πράξεις, τις σκέψεις, τις επιθυμίες αλλά και τα συναισθήματά μας. Δεν είναι, όμως, λίγες οι φορές που αποδεικνυόμαστε σκληροί και άδικοι με τον εαυτό μας αναλαμβάνοντας την ευθύνη ακόμα και όταν δεν φταίμε. Άλλοτε επιτρέπουμε σε άλλα άτομα να ασκούν τέτοια επιρροή πάνω μας προκειμένου να αισθανθούν οι ίδιοι καλύτερα, αφού έτσι αποποιούνται το δικό τους μερίδιο ευθύνης.
Ενοχικά μπορεί να αισθανόμαστε για καθημερινές συνήθειες και συμπεριφορές. Για τη διαθεσιμότητα του χρόνου μας, για την παρουσία ή απουσία σε στιγμές αγαπημένων ατόμων, για την ολοκλήρωση ή τη ματαίωση καθημερινών δραστηριοτήτων, για τη συνέπειά μας στις καθημερινές υποχρεώσεις ακόμα και για τη δήλωση παρουσίας μας σε μέσα όπως το facebook, το twitter, τα mail, τα τηλέφωνα κινητά ή σταθερά. Μέχρι ένα σημείο το ενοχικό συναίσθημα παραμένει λειτουργικό και απαραίτητο. Θα λέγαμε ότι λειτουργεί σαν κινητήριος δύναμη που μας παροτρύνει να ανταπεξέλθουμε στις καταστάσεις αναλογιζόμενοι το ευχάριστο συναίσθημα της ικανοποίησης που θα ακολουθήσει αντί της δυσφορίας των ενοχών. Ταυτόχρονα μας αποτρέπει από πράξεις παράνομες και κατακριτέες.
Στην υπερβολική μορφή, όμως, υποδηλώνει έντονα ενοχικό άτομο που νιώθει υπεύθυνο ακόμα και για όσα δεν του αναλογούν. Στη πλειοψηφία τους τα ενοχικά άτομα χαρακτηρίζονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση γεγονός που δικαιολογεί την ανάγκη τους για συνεχή επιβεβαίωση – επιβράβευση και κατά συνέπεια για παρουσία ενοχών όταν αποτυγχάνουν. Παρουσιάζονται ευάλωτα, ευαίσθητα, απαισιόδοξα και επιρρεπή στις κριτικές των άλλων. Μπορεί να φαίνονται πρόθυμα να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες – υποχρεώσεις από όσες τους αναλογούν, αισθανόμενα ενοχές αν δεν καταφέρουν ή δεν προλάβουν να τις διεκπεραιώσουν. Δεν τολμούν να αρνηθούν, αποφεύγουν να πάρουν πρωτοβουλίες και προσπαθούν να ικανοποιήσουν κάθε αίτημα. Από την άλλη είναι πολύ πιθανό να συναντήσουμε ενοχικά άτομα που αρνούνται να αναλάβουν οποιαδήποτε ευθύνη προκειμένου να αποκλείσουν το ενδεχόμενο αποτυχίας και ενοχών.
Οι ρίζες των ενοχών τοποθετούνται στη βρεφική ακόμα ηλικία όταν συνδέονται με την αποδοχή του παιδιού από τους σημαντικούς άλλους. Προκειμένου να αλλάξει μια συμπεριφορά που δεν είναι αποδεκτή επιλέγεται η πρόκληση ενοχών ώστε να «αναγκάσουμε» το άτομο να επιλέξει τη συμπεριφορά που θα του χαρίσει και πάλι την αποδοχή. Με άλλα λόγια λειτουργούν χειριστικά ώστε να αντικατασταθεί μια συμπεριφορά από κάποια άλλη. Λέμε για παράδειγμα, «με στεναχωρείς που δεν τρως το φαγητό σου» «με απογοήτευσες που δεν πήρες καλούς βαθμούς» Δημιουργείται έτσι η αίσθηση ότι οι συμπεριφορές και οι πράξεις μας πρέπει να εγκρίνονται από τους σημαντικούς άλλους ώστε να έχουμε έγκριση και οι ίδιοι ως προσωπικότητες.

Πως μπορούμε να ελέγξουμε το ενοχικό συναίσθημα;

  • Αναγνωρίστε ελαφρυντικά στον εαυτό σας: αποφύγετε να τον κρίνετε αυστηρά με το παραμικρό. Αναγνωρίστε τη συνέπεια που δείχνει, καθώς και το δικαίωμά του να «βγει εκτός προγράμματος» για λίγο. Για παράδειγμα, αν είστε κουρασμένοι και δεν καταφέρετε να αφιερώσετε το χρόνο που θα θέλατε στα παιδιά σας αναγνωρίστε ότι έχετε δικαίωμα να ξεκουραστείτε και ότι μια φορά είναι φυσιολογικό να συμβεί. Άλλωστε, είναι σημαντικό τα παιδιά να γνωρίζουν πως τα συναισθήματα είναι ανθρώπινα και ότι αυτό που έχει σημασία είναι η διαχείρισή τους.
  • Θέστε ρεαλιστικούς στόχους και διαχειριστείτε τον χρόνο σας: αναλάβετε υποχρεώσεις που γνωρίζετε ότι μπορείτε να φέρετε εις πέρας και κρατήστε λίγο χρόνο για ξεκούραση και αποφόρτιση.
  • Προβληματιστείτε και διερευνήστε τις ενοχές σας: αποδεχτείτε τα συναισθήματά σας και παραδεχτείτε στον εαυτό σας την ενοχική σας διάθεση. Ελέγξτε τους λόγους που σας κάνουν να αισθάνεστε ενοχικά και προσπαθήστε να τους δικαιολογήσετε. Τι πραγματικά κινητοποιεί την ενοχή σας; Είναι πράγματι έτσι; Έχετε λόγο να νιώθετε ενοχές; Αν ναι επιδιώξτε να διδαχθείτε από το λάθος σας, τολμήστε να ζητήσετε συγνώμη και αξιολογήστε τα σημεία που θα μπορούσατε να λειτουργήσετε διαφορετικά. Στην αντίθετη περίπτωση εκλογικεύστε συνειδητά το συναίσθημά σας και προσπαθήστε να το διαχειριστείτε.
  • Διαχειριστείτε τα «πρέπει»: Δοκιμάστε να αντικαταστήσετε τα «πρέπει» που χρησιμοποιείτε στο λόγο σας με «θέλω», «καλό θα ήταν», «θα προτιμούσα», «θα μπορούσα» και δείτε πως αισθάνεστε έχοντας επαναδιατυπώσει απλά τις φράσεις σας.
  • Αναρωτηθείτε αν το ενοχικό σας συναίσθημα σημαίνει ότι κάνατε κάτι λάθος: νιώθετε ενοχές γιατί επιλέξατε να χαλαρώσετε αντί να συνεχίσετε τη δουλειά; Προτιμήσατε άλλου είδους διασκέδαση από το να παρευρεθείτε στο οικογενειακό τραπέζι; Σκεφτείτε γιατί νιώθετε ένοχοι; Επιλέξατε κάτι που σας ευχαριστεί περισσότερο και θέσατε τα προσωπικά σας όρια.
  • Αποσυνδέστε το συναίσθημα της ενοχής από το πραγματικό ενδιαφέρον: δεν είναι λίγα τα άτομα που θεωρούν το συναίσθημα ενοχής απόδειξη ενδιαφέροντος ενώ σε αντίθετη περίπτωση είναι κακοί και αδιάφοροι. Στην πραγματικότητα οι ενοχές αποδεικνύουν ότι οι άλλοι έχουν επιβάλλει τα «θέλω» τους, πράγμα που μπορεί να μας «εκπαιδεύσει» στο να συντηρούμε χαμηλή αυτοεικόνα και να μην αναλαμβάνουμε την ευθύνη για τις επιλογές μας. Επιλέξτε να εκφράσετε το ενδιαφέρον σας με θετικά συναισθήματα χωρίς να το φορτίζετε με ενοχές.

Να είστε καλά και να αναζητάτε χαρά στις στιγμές σας!

τάνια

Αναβλητικότητα

blog-εικόνα-αναβλητικότηταΑναβλητικότητα σημαίνει να καθυστερούμε, να αναβάλλουμε σκόπιμα κάτι το οποίο πρέπει ή χρειάζεται να γίνει. Μπορεί να σχετίζεται με οποιαδήποτε δραστηριότητα που μας φαίνεται κουραστική, βαρετή, φορτική. Έχει συμβεί σε όλους κάποιες φορές να καθυστερούμε ή να αναβάλλουμε την ολοκλήρωση κάποιας δουλειάς. Τα άτομα, όμως, που χαρακτηρίζονται ως «αναβλητικά» τείνουν να αναβάλλουν συστηματικά ακόμα και καθημερινές δραστηριότητες καθιστώντας δυσλειτουργική την οργάνωση της ζωής τους. Όλα όσα έχουν να κάνουν συσσωρεύονται προκαλώντας τους επιπλέον πίεση και άγχος, δυσκολεύουν τις δραστηριότητές τους και συχνά τους καθιστούν αναξιόπιστους απέναντι στους άλλους, τους φορτίζουν με τύψεις και αίσθημα ανεπάρκειας.

Για ποιους λόγους αναβάλλουμε;

  • Φοβόμαστε ότι θα αποτύχουμε σε αυτό που έχουμε αναλάβει ή-όσο και αν ακούγεται παράξενο-ότι θα επιτύχουμε. Η προσοχή που θα στραφεί πάνω μας και οι απαιτήσεις που θα προκύψουν, πολλές φορές, μας τρομάζουν.
  •  Αισθανόμαστε ότι δεν θα καταφέρουμε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια και κατά συνέπεια δεν είμαστε καλοί σε αυτό που κάνουμε.
  • Φοβόμαστε την απόρριψη. Αποφεύγουμε να τελειώσουμε μια δουλειά μήπως δεν είναι αρεστή στους υπόλοιπους. Αναβάλλουμε να συναναστραφούμε άτομα αν νομίζουμε ότι θα μας απορρίψουν γνωρίζοντάς μας καλύτερα.
  • Μέσω της αναβλητικότητας εκφράζουμε τη δυσαρέσκειά μας απέναντι σε άτομα ή στις δουλειές που έχουμε να κάνουμε. Μπορεί κάποια από τις δουλειές που αναβάλλουμε να μας φαίνεται κουραστική, αδιάφορη και βαρετή, αλλά ακόμα, ενδέχεται με αυτό τον τρόπο να εκφράζουμε τη δυσαρέσκειά μας για το άτομο, το οποίο μας ανέθεσε κάτι ή με το οποίο σχετίζεται αυτό που έχουμε να κάνουμε.
  • Δεν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος. Μαζεύουμε δουλειές χωρίς να βάζουμε προτεραιότητες. Δεν έχουμε την απαραίτητη εμπειρία και το τι πρέπει πρώτα να τελειώσουμε και πότε είναι ασαφές.
  • Είμαστε παρορμητικοί και ανυπόμονοι: το άγχος της προθεσμίας προκαλεί πίεση και αρνητικά συναισθήματα, τα οποία προτιμούμε να προσπεράσουμε επιλέγοντας την προσωρινή ευχαρίστηση που μας προσφέρει η αναβολή. Δεν υπάρχει ο απαιτούμενος αυτοέλεγχος.

Πρακτικές που συντελούν στον έλεγχο της αναβλητικότητας:

  • Αλλάξτε οπτική, δείτε τα πράγματα θετικά: μην προδικάζετε αυτό που έχετε να κάνετε πείθοντας τον εαυτό σας ότι δεν θα τα καταφέρετε ή ότι δεν θα είστε αρκετά καλοί. Ξεκινήστε με καλή διάθεση και δείτε το σαν μια νέα εμπειρία, σαν κάτι καινούριο που θα μάθετε. Μετατρέψτε το σε προσωπική σας επιτυχία, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, αφού θα έχετε καταφέρει να ολοκληρώσετε κάτι στον χρόνο που σας δόθηκε.
  • Οργανώστε τις δραστηριότητες και κατανείμετε σωστά τον χρόνο σας: Ξεκινήστε από τα πιο σημαντικά και επείγοντα. Αφήνετε κενά διαστήματα από δραστηριότητα σε δραστηριότητα ώστε να προλάβετε να είστε στην ώρα σας. Μη ξεχνάτε τον προσωπικό χρόνο για ξεκούραση και διασκέδαση.
  • Αρχικά αφιερώστε λίγο χρόνο στη δουλειά που πρέπει να κάνετε: μην ξεκινάτε λέγοντας πως πρέπει να αφιερώσετε ώρες ή ολόκληρη τη μέρα. Αυτό θα σας αποθαρρύνει και θα σας κουράσει μόνο ως σκέψη. Πείστε τον εαυτό σας ότι θα αφιερώσετε ένα τέταρτο ή μισή ώρα και μη ξεχνάτε ….. η αρχή είναι το ήμισυ του παντός.
  •  Σπάστε τη δουλειά σε μικρότερα κομμάτια: προχωρήστε σιγά-σιγά, βήμα-βήμα. Η δουλειά θα γίνει πιο ξεκούραστα και καθετί που θα τελειώνετε θα σας προσφέρει χαρά και ικανοποίηση.
  •  Επιβραβεύστε και ανταμείψτε τον εαυτό σας: αξίζει να θυμάστε ότι τα μεγάλα πράγματα στη ζωή είναι λίγα, τα απλά και καθημερινά είναι που διαγράφουν την πορεία μας. Μην αμελείτε, λοιπόν, να επιβραβεύετε τον εαυτό σας έστω και για κάτι μικρό. Αξιοποιήστε την ανταμοιβή ως κίνητρο για να ολοκληρώσετε αυτό που έχετε θέσει ως στόχο.
  • Αλλάξτε περιβάλλον και απομακρυνθείτε από ερεθίσματα που σας αποσπούν την προσοχή: αν βρίσκεστε κάπου με φασαρία ή πολύ κόσμο ψάξτε κάποιο πιο ήσυχο σημείο.
  • Παρακολουθήστε το χρόνο σας και συνειδητοποιήστε πόσο χρόνο ξοδεύετε και που: δείτε αν υπάρχει κάτι που σας δυσκολεύει και σας καθυστερεί πολύ. Εντοπίστε αν κάπου χάνετε άσκοπα τον χρόνο σας.
  • Συγκεντρώστε ότι σας χρειάζεται για τη δουλειά σας πριν ξεκινήσετε: έτσι η προσοχή σας δεν θα αποσπάται στο να ψάχνετε πράγματα, σημειώσεις, έγγραφα που θα σας καθυστερούν και θα σας αποσπούν.
  • Προσπαθήστε να εντοπίσετε αν λειτουργείτε ως τελειομανείς: οι ιδιαίτερα υψηλές προσδοκίες ή η πίεση που ασκείτε στον εαυτό σας, ώστε το αποτέλεσμα να είναι τέλειο, κάνει τη δουλειά που έχετε αναλάβει να φαντάζει τεράστια και απαιτητική και εντείνει την αναβλητικότητα. Δοκιμάστε να κάνετε το καλύτερο που μπορείτε, βάλτε ποιότητα και μεράκι στη δουλειά σας, αλλά επιτρέψτε στον εαυτό σας το ενδεχόμενο πιθανού λάθους που έχει πολλά να σας διδάξει.
  • Κρατήστε ημερολόγιο: καταγράψτε τις δουλειές που έχετε να κάνετε στη διάρκεια της μέρας αλλά και τις δουλειές που συστηματικά αναβάλλετε. Σημειώστε τους λόγους που σας οδηγούν στο να αναβάλλετε. Τα συναισθήματά σας θα πάρουν μορφή και θα γνωρίζετε τι είναι αυτό που έχετε να αντιμετωπίσετε κάθε φορά.
  • Συνειδητοποιήστε ότι η αναβλητικότητα φέρνει περισσότερες αρνητικές συνέπειες από την προσωρινή ανακούφιση που αισθάνεστε όταν αποφεύγετε το άγχος της προθεσμίας: περισσότερος θυμός σε εσάς και τους άλλους, απογοήτευση, ενοχή, χαμηλή παραγωγικότητα, αίσθημα ανεπάρκειας, χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Μη περιμένετε να έρθουν όλα τέλεια και βολικά. Δημιουργείστε εσείς τις κατάλληλες συνθήκες και απλά ξεκινήστε το έργο σας!

Να θυμάστε

«Αυτός που περιμένει πολύ, δεν πρέπει να περιμένει πολλά.»

Gabriel Garcia Marquez, 1927-, Κολομβιανός συγγραφέας, Νόμπελ 1982

Να είστε καλά!

τάνια