Η έννοια της αυτοεκτίμησης

blog-εικόνα-αυτοεκτίμηση 1Ως αυτοεκτίμηση μπορούμε να ορίσουμε τη συνολική εικόνα του εαυτού. Την αντίληψη που έχουμε για εμάς τους ίδιους, για τις ικανότητές μας, τα ταλέντα μας, την εμφάνισή μας, τα επιτεύγματά μας, τα συναισθήματά μας. Σχετίζεται με την εμπιστοσύνη προς τον εαυτό, την αποδοχή, τον σεβασμό και την εκτίμηση προς εμάς τους ίδιους. Η αυτοεικόνα, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και η αυτογνωσία, δηλαδή η ρεαλιστική ή μη γνώση των δυνατοτήτων και των προσόντων μας λειτουργούν συμπληρωματικά στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης. Διαχωρίζεται σε υψηλή ή χαμηλή αυτοεκτίμηση ανάλογα με την πεποίθηση που υιοθετούμε για την εικόνα μας.

Πολύ σύντομα να αναφέρουμε ότι η αυτοεκτίμηση ξεκινά να αναπτύσσεται από τη βρεφική ακόμα ηλικία και από τις σχέσεις που δημιουργούνται μέσα στη οικογένεια. Οι υποστηρικτικοί γονείς που επαινούν τα παιδιά τους και τους παρέχουν κλίμα ασφάλειας και αγάπης είναι πολύ πιθανό να μεγαλώσουν παιδιά με υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Στην αντίθετη περίπτωση, όταν δηλαδή τα συγκρίνουν με «τρίτους», οι οποίοι θεωρούνται καλύτεροι ή πιο επιτυχημένοι, όταν υποτιμούν την προσπάθεια ή γίνονται ιδιαίτερα αυστηροί και επικριτικοί, αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες να καλλιεργήσουν χαμηλότερο αίσθημα αυτοεκτίμησης στα παιδιά τους. Η μετέπειτα πορεία του ατόμου, η συναναστροφή του με φίλους, συμμαθητές, συναδέλφους και η αντιμετώπισή του από το κοινωνικό σύνολο μπορεί να επηρεάσει θετικά ή αρνητικά την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησής του.

Στα άτομα που εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορούμε να παρατηρήσουμε τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

  • Ανασφάλεια και αίσθημα κατωτερότητας: θεωρούν τον εαυτό τους πάντα χειρότερο από τους άλλους και εστιάζουν στα αρνητικά τους χαρακτηριστικά
  • Ανάγκη για συνεχή επιβράβευση και επιβεβαίωση από άλλα άτομα: αναζητούν την επιβράβευση τρίτων προκειμένου να συνεχίσουν ή να αισθανθούν ικανοποίηση
  • Έντονη απογοήτευση μετά από αρνητική κριτική: σκέφτονται συνεχώς τον αρνητικό σχολιασμό, δυσκολεύονται να τον ξεπεράσουν και τους προκαλεί άγχος
  • Δυσκολία στην έκφραση των συναισθημάτων και των προσωπικών απόψεων: προτιμούν να μην εκφράζουν προσωπικές απόψεις και συναισθήματα για να μην έρθουν σε αντιπαράθεση με τους άλλους
  • Έντονο άγχος και δυσκολία συναναστροφών: δυσκολεύονται να συνάψουν σχέσεις γιατί νιώθουν ότι θα εκτεθούν
  • Δυσκολία να πουν «όχι»: θεωρούν ότι θα δυσαρεστήσουν τους άλλους
  • Εντοπίζουν τα αρνητικά συναισθήματα και την κακή διάθεση των άλλων: νιώθουν ότι δεν είναι οι μόνοι που αισθάνονται άσχημα
  • Προσπαθούν συνεχώς να ευχαριστήσουν τους άλλους: μέσω της αναγνώρισής τους από τρίτους αισθάνονται ότι αξίζουν

Τα άτομα με υψηλή αυτοεκτίμηση χαρακτηρίζονται από τα εξής:

  • Δεν νιώθουν εξαρτημένοι από τους άλλους: υποστηρίζουν τις επιλογές τους και έχουν το θάρρος της γνώμης τους
  • Βιώνουν περισσότερες επιτυχίες: δεν φοβούνται την αποτυχία και διδάσκονται από αυτήν
  • Παίρνουν πρωτοβουλίες και δοκιμάζουν νέα πράγματα: τολμούν να πρωτοπορήσουν αφού αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις πράξεις τους
  • Δέχονται την αρνητική κριτική: έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και αντιλαμβάνονται την κριτική ως ευκαιρία βελτίωσης
  • Δέχονται φιλοφρονήσεις και θετικά σχόλια και ταυτόχρονα τα ανταποδίδουν: νιώθουν ασφαλείς και διαθέτουν αυτογνωσία
  • Αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν: δεν θυματοποιούνται αισθανόμενοι υπεύθυνοι για καθετί αρνητικό
  • Έχουν τον έλεγχο της ζωής τους: διεκδικούν την ευτυχία τους και δεν ενοχοποιούν πάντα άλλους παράγοντες που τους εμποδίζουν να πετύχουν
  • Είναι υπεύθυνοι και ανεκτικοί: διαχειρίζονται καλύτερα τον χρόνο τους, ολοκληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και δείχνουν κατανόηση

blog-εικόνα-αυτοεκτίμηση 2Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την αυτοεκτίμησή μας;

Εστιάστε στα θετικά σας στοιχεία: μη βλέπετε μόνο αρνητικές εμπειρίες και αποτυχίες. Κάθε άνθρωπος έχει προτερήματα και αυτά πρέπει να βγάλουμε στην επιφάνεια.

Καταγράψτε τα επιτεύγματα σας: επιχειρήστε να δείτε τις επιτυχίες σας σε κάθε πτυχή της ζωή σας. Η καταγραφή τους θα σας κάνει να τα συνειδητοποιήσετε και να νιώσετε σημαντικοί για όσα πετύχατε.

Προσπαθήστε να εκφράζετε τις ανάγκες σας χωρίς να χρειάζεται να απολογηθείτε: κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και ξεχωριστός. Έχετε το δικαίωμα να θέλετε κάτι χωρίς απαραίτητα να συμφωνούν όλοι οι υπόλοιποι.

Σκεφτείτε πώς θα θέλατε να είστε ή τι θα θέλατε να πετύχετε και βάλτε στόχους: δώστε κίνητρο στον εαυτό σας και επιτρέψτε του τη βελτίωση. Η παραδοχή των μειονεκτημάτων είναι δύναμη και όχι αδυναμία

Ανεξαρτητοποιηθείτε και μη συγκρίνετε τον εαυτό σας με άλλους: έχετε τη δική σας προσωπικότητα και μπορείτε να κάνετε τις δικές σας επιλογές. Εστιάστε στην ευχαρίστηση και στην αίσθηση ελευθερίας που σας δίνει αυτή η οπτική χωρίς να περιμένετε πάντα την επιβεβαίωση των άλλων.

Επιλέξτε τα άτομα που σας περιβάλλουν και βρείτε εκείνους που σας κάνουν να νιώθετε όμορφα: όπου υπάρχει η δυνατότητα επιλογής επιχειρήστε να προσεγγίσετε άτομα που σας αποδέχονται και περνάτε ωραία.

Δείτε τα πράγματα διαφορετικά: δείτε τα αισιόδοξα, δείτε τα θετικά. Κάθε νόμισμα έχει δυο πλευρές, επιμείνετε στη θετική οπτική και επωφεληθείτε από κάθε σας εμπειρία.

Όλοι μας έχουμε βρεθεί τουλάχιστον μια φορά στη ζωή μας σε δύσκολη θέση όπου κλονίζεται η εμπιστοσύνη στις δυνατότητές μας, αναζητούμε την επιβεβαίωση των άλλων ή νιώθουμε αβάσταχτο το βάρος μιας αποτυχίας. Σκεφτείτε αν έχετε «τιμωρήσει» ποτέ τον εαυτό σας για μια αποτυχία κρίνοντας τον αυστηρά ή υποτιμώντας τον. Αν έχετε μπει σε διαδικασία σύγκρισης με άλλους τους οποίους θεωρείτε πολύ καλύτερους και πιο ευτυχισμένους από εσάς. Αν έχετε προσπαθήσει να ανταποκριθείτε στις προσδοκίες τους για να εισπράξετε τα θετικά τους σχόλια. Σκοπός μας δεν είναι να εξαφανίσουμε τα συναισθήματα, ούτε είναι εφικτό να ζούμε μόνο καλές και θετικές καταστάσεις. Το όφελος μας είναι να τα συνειδητοποιούμε, να τα διαχειριζόμαστε και να εξελισσόμαστε. Μη ξεχνάτε ότι επιτυχημένος δεν είναι αυτός που δεν κάνει λάθη, αλλά αυτός που κάνει λάθη και μαθαίνει από αυτά.

Να είστε καλά και να σκέφτεστε θετικά!

τάνια

 

 

Παιδί και επιβράβευση

blog-εικόνα-επιβράβευση παιδιούΠολλές φορές πιστεύουμε ότι το να ζητάμε όλο και περισσότερα από ένα παιδί έχει σαν αποτέλεσμα να το κινητοποιήσουμε για να θέτει συνεχώς νέους στόχους και να τους πραγματοποιεί. Θεωρούμε ότι λέγοντας του «μπράβο» θα επαναπαυθεί και θα σταματήσει την προσπάθεια για την επίτευξη τους. Ίσως πιστέψει ότι έφτασε το μέγιστο των δυνατοτήτων του και δεν χρειάζεται να συνεχίσει. Ικανοποίησε τους σημαντικούς άλλους, κέρδισε την αποδοχή τους άρα μπορεί να χαλαρώσει. Είναι όμως έτσι; Πόσο δίκαιη και πραγματικά εποικοδομητική είναι αυτή η θέση για τα παιδιά; Καταφέρνουμε πράγματι να τα κινητοποιήσουμε και να τους δώσουμε τη δυνατότητα να είναι τα ίδια υπεύθυνα για τις επιλογές τους;

Ασυνείδητα παρατηρούμε πολύ πιο συχνά τη συμπεριφορά ενός παιδιού όταν κάνει κάτι «κακό». Θα ασχοληθούμε περισσότερο μαζί του όταν φέρει χαμηλότερους βαθμούς ή όταν κάνει μια ζημιά. Μπορεί να υψώσουμε τον τόνο της φωνής, να μιλήσουμε περισσότερη ώρα για το συγκεκριμένο γεγονός ή να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση. Η αντίδρασή μας αυτή μεταφέρει στο παιδί το μήνυμα που λέει ότι με την επανάληψη της συγκεκριμένης συμπεριφοράς θα έχει την προσοχή μας. Είναι, λοιπόν φυσικό και επόμενο να θελήσει την ίδια προσοχή την επόμενη φορά και εφόσον η προσοχή κερδίζεται με μη επιθυμητές συμπεριφορές αυτές θα επαναλάβει. Επιπλέον, είναι πιθανό να χάσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και να συνδέσει κάθε συμπεριφορά με την επιδίωξη της προσοχής από τους γονείς.

Η επιβράβευση ενός παιδιού και η αναγνώριση της προσπάθειάς του μπορεί να έχει θετικότερα αποτελέσματα απ’ότι η μη αναγνώριση και η συνεχής πρόκληση νέων επιδιώξεων. Επιβραβεύοντας το παιδί ενισχύουμε την επανάληψη της επιθυμητής συμπεριφοράς. Δημιουργούμε αίσθημα ασφάλειας και αποδοχής. Φροντίζουμε να τονίσουμε την αξία της προσπάθειας και να ενισχύσουμε το θάρρος του να δοκιμάζει, να μη φοβάται τα λάθη και τις αποτυχίες, να νιώθει υπεύθυνο για τις επιλογές του. Στόχος μας, άλλωστε, είναι η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού ώστε να καταφέρει να ανεξαρτητοποιηθεί, κάνοντας τις δικές του επιλογές στη ζωή, αναγνωρίζοντας το «σωστό» και το «λάθος» και αναλαμβάνοντας την ευθύνη τους.

  • Ο τρόπος που επιβραβεύουμε είναι ανάλογος της πράξης ή της συμπεριφοράς του παιδιού. Είναι σημαντικό να υπάρχει διαβάθμιση στις αντιδράσεις μας γιατί διαφορετικά κινδυνεύουμε να φανούμε υπερβολικοί και μη πιστευτοί. Ο ασυγκράτητος ενθουσιασμός και η υπερβολή σε κάθε επιθυμητή συμπεριφορά του παιδιού μπορεί να το μπερδέψει, να το κάνει να χάσει το μέτρο ή να το αγχώσει. Προτιμήστε να είστε ειλικρινείς και να δείχνετε στο παιδί ότι κάθε πράξη έχει τη δική της αξία.
  • Φροντίστε να μη συνδεθεί η επιβράβευση του παιδιού με την απόκτηση υλικών αγαθών. Π.χ. «οι βαθμοί σου είναι πολύ καλοί, μπορείς να αγοράσεις το παιχνίδι που ζήτησες.» Με τον τρόπο αυτό η σχέση γίνεται ανταλλακτική και το παιδί καταλήγει να πετυχαίνει κάτι όταν θέλει να αποκτήσει ένα δώρο. Η αποδοχή και η κατανόηση των θετικών συνεπειών της συμπεριφοράς του θα του δείξουν το πραγματικό κέρδος που θα έχει με την επανάληψή της.
  • Επιβραβεύστε το παιδί με δραστηριότητες που του αρέσουν π.χ. βόλτα με τους φίλους του, βόλτα στο πάρκο, στο λούνα παρκ ή ακόμα και με δραστηριότητες που συνδυάζουν τον κοινό ελεύθερο χρόνο γονέα και παιδιού. Μοιραστείτε μαζί του τον ελεύθερο χρόνο σας και παίξτε παιχνίδια, επιτραπέζια, δείτε την αγαπημένη σας ταινία, παίξτε ποδόσφαιρο/μπάσκετ ή ακούστε μουσική.
  • Πείτε «μπράβο» στο παιδί διατηρώντας οπτική επαφή και χαμογελώντας. Θα του δώσετε να καταλάβει ότι έχει την προσοχή και το σεβασμό σας. Προτιμήστε να το επιβραβεύσετε άμεσα ώστε το αίσθημα ικανοποίησης να είναι εντονότερο εκείνη τη στιγμή αλλά και να μπορέσει να συνδέσει τη συγκεκριμένη πράξη ή συμπεριφορά με την επιβράβευση.
  • Αποφύγετε την επιβράβευση με ειρωνικό η σαρκαστικό ύφος. Πολλές φορές το επίτευγμα ενός παιδιού και κυρίως του μικρού παιδιού μας φαίνεται πολύ απλό ή ακόμα και αστείο και έτσι καταλήγουμε να λέμε «μπράβο» έχοντας ένα ειρωνικό χαμόγελο και απαξιώνοντας την προσπάθεια του ενώ για το ίδιο αυτό που έκανε είναι κάτι αξιόλογο και σημαντικό. Δώστε του τη δύναμη να συνεχίσει και να μη φοβάται να εξελίσσεται.
  • Διαχωρίστε τη συμπεριφορά από τον χαρακτήρα του παιδιού και μην επιβραβεύετε χρησιμοποιώντας εκφράσεις που φανερώνουν εκβιασμό. Μια συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν κρίνει τον χαρακτήρα ενός παιδιού και το συναίσθημά μας δεν επηρεάζεται από τον αριθμό των επιτυχιών ή των αποτυχιών. Π.χ. «είσαι πολύ καλό παιδί όταν φέρνεις καλούς βαθμούς» «σ’αγαπώ πολύ όταν είσαι υπάκουος» ή αντίθετα «όταν δεν διαβάζεις δεν σ’αγαπώ καθόλου» Αναφερθείτε στη συμπεριφορά και εξηγήστε με σαφήνεια την πράξη που επιβραβεύετε. Π.χ. «κατάφερες να πάρεις πολύ καλούς βαθμούς, μπράβο σου, η προσπάθεια σου ανταμείφθηκε» Μη διστάζετε να εκφράζετε τα συναισθήματά σας και την αγάπη σας ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά του παιδιού. «Σ’αγαπώ» «Είμαι περήφανος για σένα» «Σε πιστεύω»
  • Μη ξεχνάτε να επιβραβεύετε την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα. Π.χ. «βλέπω ότι προσπαθείς να τελειώσεις έγκαιρα το διάβασμά σου, μπράβο σου.» «μπράβο που προσπαθείς να μοιραστείς τα παιχνίδια με τα υπόλοιπα παιδιά.» Θα καταφέρετε να ενισχύσετε το παιδί ώστε να μη διστάζει να προσπαθεί και να δοκιμάζει. Δε γίνεται να είμαστε σε όλα τέλειοι και να καταφέρνουμε τα πάντα, αξίζει όμως να προσπαθούμε και να μη φοβόμαστε την αποτυχία. Άλλωστε έτσι θα ανακαλύψουμε τα ταλέντα μας.
  • Προτιμήστε να τονίζετε όσα πέτυχε και όχι αυτά στα οποία δεν τα κατάφερε. Αν για παράδειγμα έχει να λύσει πέντε ασκήσεις και λύσει τις τέσσερις επιβραβεύστε το για τις ασκήσεις που κατάφερε να λύσει «έλυσες τέσσερις ασκήσεις σωστά, μπράβο σου.» αντί να τονίσετε εκείνη στην οποία δεν τα κατάφερε «αυτή την άσκηση την έκανες λάθος»

Επιβραβεύοντας τα παιδιά φροντίζουμε να τους διδάξουμε ποιες είναι οι αποδεκτές και οι επιθυμητές συμπεριφορές αλλά και να εξηγήσουμε τις λογικές συνέπειες που φέρνει κάθε πράξη. Ενισχύουμε την αυτοεκτίμηση προσφέροντας τους την αποδοχή που έχουν ανάγκη ακόμα και μπροστά σε άλλους ανθρώπους και μαθαίνοντάς τα να προσπαθούν. Δεν χρησιμοποιούμε την επιβράβευση για να τους αφαιρέσουμε την πρωτοβουλία ή για να συνδέσουν τη συμπεριφορά τους με την ικανοποίηση των γονιών. Εξάλλου αυτό που επιθυμούμε είναι ανεξάρτητα παιδιά με δικαίωμα επιλογών που έχουν τη συμπαράσταση και την αγάπη των γονιών.

Να είστε καλά και καλή δύναμη!

(Θα ήθελα να ευχαριστήσω τη φίλη και καθηγήτρια Γαλλικών κα Θεοχάρη Έφη καθώς και τους γονείς που συμμετείχαν στη συνάντηση και την κουβέντα που πραγματοποιήσαμε. Η πρωτοβουλία και η εμπειρία τους ήταν πολύτιμη. Σας ευχαριστώ, θα βρίσκομαι στη διάθεσή σας για ιδέες, διορθώσεις, συζητήσεις. Τέλος, θερμά ευχαριστήρια στους αρμόδιους για την ευγενική παραχώρηση της αίθουσας της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Τυρνάβου)

τάνια