Πως διαχειριζόμαστε τις ενοχές;

Οι ενοχές μπορούν να μας προστατέψουν από πιθανά λάθη και καταστάσεις που θα αποδειχθούν δυσάρεστες. Ο ρόλος τους έγκειται στο να μας αποτρέψουν από πράξεις ή συμπεριφορές που μπορούν να πληγώσουν άλλα άτομα ή ακόμα και να μας βοηθήσουν μα μην επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος των οποίων το αποτέλεσμα ήταν να αισθανόμαστε ενοχικά. Κατά κάποιο τρόπο λειτουργούν σαν ένα σύστημα εσωτερικών κανόνων που θέτουν όρια στις «άσχημες» πτυχές του εαυτού μας. Αποδεικνύονται απαραίτητες όσο και αν ακούγεται παράδοξο. Αφορούν τις πράξεις, τις σκέψεις, τις επιθυμίες αλλά και τα συναισθήματά μας. Δεν είναι, όμως, λίγες οι φορές που αποδεικνυόμαστε σκληροί και άδικοι με τον εαυτό μας αναλαμβάνοντας την ευθύνη ακόμα και όταν δεν φταίμε. Άλλοτε επιτρέπουμε σε άλλα άτομα να ασκούν τέτοια επιρροή πάνω μας προκειμένου να αισθανθούν οι ίδιοι καλύτερα, αφού έτσι αποποιούνται το δικό τους μερίδιο ευθύνης.

«Παιχνίδια του μυαλού»…. γνωστικές προκαταλήψεις

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα υπέροχο και τέλειο όργανο που… πολλές φορές μας παίζει «παιχνίδια». Μας μπερδεύει, μας αποπροσανατολίζει, μας δυσκολεύει. Τουλάχιστον αυτό είναι που αισθανόμαστε εμείς γιατί σε ασυνείδητο επίπεδο οι διεργασίες και οι πληροφορίες είναι πολύ περισσότερες από αυτές που καταφέρνουμε να επεξεργαστούμε και να κατανοήσουμε. Αν αναλογιστούμε τα καθημερινά ερεθίσματα που δεχόμαστε μέσω των αισθητηρίων οργάνων από τη πρώτη στιγμή της ύπαρξής μας θα διαπιστώσουμε από τη μια τη ποσότητα των πληροφοριών που έχουν καταγραφεί στον εγκέφαλό μας και από την άλλη τη πολύπλευρη φύση των δεδομένων που αποτελούν τη προσωπικότητά μας.

Γιατί κρίνουμε;

Η κριτική, όπως και πολλά άλλα «μεμπτά» σημεία του ανθρώπου αποτελούν πτυχές της προσωπικότητάς μας. Ασκούμε κριτική για να διαφοροποιηθούμε, για να κατηγορήσουμε, για να συγκρίνουμε, για να νιώσουμε ισχυροί, για να διορθώσουμε, για να απορρίψουμε. Ο τρόπος, ο χρόνος και ο λόγος για τον οποίο ασκείται η κριτική είναι οι παράμετροι που καθορίζουν αν θα κάνει καλό ή κακό στον εαυτό μας και στις σχέσεις μας. Γιατί όπως καθετί που γίνεται με μέτρο και με σκοπό τη λειτουργική επικοινωνία και ποιότητα ζωής, έτσι και η κριτική μπορεί κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες να φέρει θετικά αποτελέσματα.

Κρίσεις πανικού

Μια κρίση πανικού βιώνεται με έντονα σωματικά συμπτώματα προκαλείται όμως, από έντονα ψυχολογικά αίτια. Η κρίση συμβαίνει όταν συσσωρεύονται στο άτομο συναισθήματα, τα οποία εμπεριέχουν το αίσθημα του άγχους και του φόβου. Αν μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τον εαυτό μας με ένα μπαλόνι που το φουσκώνουμε με άγχος, πίεση, φόβους, δυσαρέσκεια, ενοχές, ανασφάλεια έρχεται κάποια στιγμή που το μπαλόνι σκάει, τα συναισθήματα σωματοποιούνται και εκδηλώνεται η κρίση πανικού. Το άτομο δεν κινδυνεύει από την εκδήλωση της κρίσης, όμως συχνά, τα συμπτώματα είναι ιδιαίτερα έντονα και δυσάρεστα, με αποτέλεσμα να παρατηρείται «φοβία αναμονής», δηλαδή αγωνία, φόβος και εγρήγορση για το ενδεχόμενο εμφάνισης μιας νέας κρίσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν αποφεύγονται μέρη ή συναναστροφές που μπορεί να πυροδοτήσουν μια κρίση, όταν το άτομο απομονώνεται ώστε να μη «γίνει ρεζίλι» αν αυτό συμβεί μπροστά σε άλλους και καταβάλλεται από έναν μόνιμο φόβο αναφερόμαστε σε διαταραχή πανικού και παρατηρείται δυσλειτουργία στην καθημερινότητα.

Παράλογες ιδέες

Οι παράλογες ιδέες ή πεποιθήσεις είναι σκέψεις που καθορίζουν τη συμπεριφορά και την οπτική μας απέναντι στις καταστάσεις, οδηγώντας μας σε αρνητικά συναισθήματα όπως θυμό, άγχος, ενοχές, προκαλούν εμμονές και συντελούν στη μείωση της αυτοεκτίμησης. Συνήθως, στηρίζονται στα «πρέπει» που επιβάλλονται μέσα από το οικογενειακό και το κοινωνικό περιβάλλον και είναι υπεύθυνες για την εμφάνιση συναισθηματικών διαταραχών. Οι σκέψεις αυτές εμφανίζονται χωρίς να μπορούμε να τις ελέγξουμε και επηρεάζουν τον τρόπο που νιώθουμε και το τι κάνουμε. Βασισμένοι σε αυτές εστιάζουμε στην αρνητική πλευρά των γεγονότων, γενικεύουμε κρίνοντας τους εαυτούς μας ή τους άλλους και όχι μεμονωμένα την κατάσταση ή τη συμπεριφορά, μειώνουμε την αξία μας και παρερμηνεύουμε τα συναισθήματά μας.

Διλήμματα και αποφάσεις

Καθημερινά καλούμαστε να πάρουμε αποφάσεις για θέματα που μας απασχολούν, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο σημαντικά. Δραστηριότητες της καθημερινότητας, όπως το μεταφορικό μέσο που θα χρησιμοποιήσουμε, τα ρούχα που θα επιλέξουμε ή θέματα που καθορίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό την εξέλιξή μας, όπως η επιλογή επαγγέλματος, συντρόφου κτλ. αποτελούν μερικά από τα διλήμματα που προκύπτουν στη πορεία της ζωής μας. Στη πρώτη περίπτωση τα πράγματα είναι πιο απλά, καθώς το κόστος της «λάθος» επιλογής είναι μικρό και πολλές φορές δεν το αντιλαμβανόμαστε. Όταν, όμως, πρόκειται για σημαντικότερες αποφάσεις αναλύουμε τις σκέψεις μας, προσπαθούμε να βρούμε την καταλληλότερη επιλογή, το συναίσθημα μπερδεύεται με τη λογική, αισθανόμαστε αβεβαιότητα, άγχος, φοβόμαστε μήπως το μετανιώσουμε και συχνά οδηγούμαστε σε στασιμότητα.

Τα θετικά «όχι»

Η άρνηση έχει τη δύναμη να μας κάνει να νιώθουμε δυσάρεστοι, αγενείς ή ακόμα και ανεπαρκείς απέναντι στους άλλους. Δεν είναι λίγες οι φορές που αποφεύγουμε να αρνηθούμε μια δουλειά, μια πρόταση ή πρόσκληση, το χρόνο μας, τη παρουσία και την καλή μας διάθεσή προκειμένου να ικανοποιήσουμε κάποιο άλλο πρόσωπο. Παραμελούμε ή αγνοούμε τις προσωπικές μας ανάγκες γιατί έτσι πιστεύουμε ότι θα γίνουμε αποδεκτοί και αρεστοί από τους άλλους. Η ανάγκη για επιβεβαίωση και αποδοχή, πολλές φορές, υπερτερεί των υπολοίπων.

Η σημασία των δώρων

Δώρα. Ένα θέμα που μοιάζει τόσο απλό και όμως έχει πολλαπλές προεκτάσεις και ερμηνείες. Η περίοδος των Γιορτών αποτελεί την πλέον κατάλληλη εποχή για ανταλλαγή δώρων, εκείνα τα μικρά ή μεγάλα όμορφα τυλιγμένα πακετάκια που περιμένουν με τόση ανυπομονησία και χαρά μικροί και μεγάλοι. Ανταλλαγή; Να μια λέξη-κλειδί για τη σημασία των δώρων. Με όση χαρά και ενθουσιασμό δίνουμε το δώρο μας, με άλλο τόσο ενθουσιασμό περιμένουμε να πάρουμε και εμείς το δικό μας. Δεν έχει τόση σημασία το αντικείμενο που «κρύβεται» μέσα στα πακέτα, όσο το συναίσθημα και η πρόθεση που το συνοδεύουν.