Προσεγγίζοντας τον έφηβο: πώς να συμπεριφερθώ; (δεύτερο μέρος)

imagesΗ περίοδος της εφηβείας αποτελεί μια εξελικτική διαδικασία, μέσα από την οποία, το άτομο θα μεταβεί σε επόμενο εξελικτικό στάδιο. Όσο δύσκολη και αν φαντάζει ή και αν είναι ακόμα, αποτελεί απαραίτητο και κρίσιμο στάδιο για την εξέλιξή του, τη συναισθηματική, ψυχική και προσωπική του ισορροπία. Κάθε εξελικτικό στάδιο στοχεύει στην επίτευξη συγκεκριμένων διεργασιών και στην ομαλή μετάβαση του ατόμου σε επόμενη φάση. Πρόκειται για μια φυσιολογική κατάσταση που μπορεί να προσφέρει πλούτο εμπειριών, ανάπτυξη δεξιοτήτων, δημιουργία αξιών και ποιότητα ζωής – εφόδια που θα συντροφεύουν το άτομο στη πορεία της ζωής του.

Ποιοί είναι οι αναπτυξιακοί στόχοι της εφηβείας;

Μετάβαση από την παιδική στην ενήλικη ζωή
Ο έφηβος βρίσκεται σε εκείνο το εξελικτικό στάδιο που ιδανικά θα ολοκληρωθεί η παιδική του κατάσταση και θα μεταβεί στην ενήλικη ζωή. Η προσπάθεια ισορροπίας ανάμεσα σε αυτά τα δύο στάδια μπορεί να εκφραστεί άλλοτε με επιθετικότητα άλλοτε με απόσυρση, άλλοτε με συμπεριφορές που θυμίζουν μικρότερο παιδί άλοτε με σκέψεις ώριμου ατόμου. Η ομαλή ολοκλήρωση της εφηβικής περιόδου στοχεύει στην ολοκλήρωση της ίδιας της προσωπικότητας του ατόμου.

Σωματική ανάπτυξη
Οι σωματικές αλλαγές που βιώνει ο έφηβος ποικίλουν αλλά είναι εξίσου σημαντικές. Διαφοροποιείται η εικόνα του και ολοκληρώνεται η ανάπτυξη του. Κάθε άτομο, λοιπόν, χρειάζεται το δικό του χρόνο προκειμένου να συνηθίσει αλλά και να αποδεχτεί αυτές τις αλλαγές. Ο στόχος, που ιδανικά επιτυγχάνεται, είναι να αναπτύξει ο έφηβος μια θετική αυτοεικόνα και καλή αυτοεκτίμηση.

Επιρροή των συνομηλίκων
Κατά τη διάρκεια της εφηβείας η ανάγκη για συμμετοχή σε ομάδες γίνεται εντονότερη. Οι έφηβοι αποζητούν την αποδοχή των συνομηλίκων και υιοθετούν κοινές συμπεριφορές. Παρουσιάζουν ομοιότητες στην εικόνα τους προκειμένου να ικανοποιήσουν την ανάγκη του «ανήκειν» και να επιτύχουν την αποδοχή της ομάδας. Η λειτουργική εκμάθηση και ανάπτυξη συμπεριφορών και δεξιοτήτων που σχετίζονται με την ομαδική συμπεριφορά αποσκοπούν στην απαραίτητη προετοιμασία του εφήβου για ένταξη σε ευρύτερα κοινωνικά πλαίσια

Εναντιωματική συμπεριφορά
Συχνά, στην περίοδο της εφηβείας εκδηλώνονται συμπεριφορές που σχετίζονται με εναντίωση, απόρριψη ή αμφισβήτηση των προτύπων ακόμα και της οικογένειας. Οι έφηβοι αναζητούν τις δικές τους προσωπικές ισορροπίες. Επιδιώκουν τη δημιουργία του δικού τους συστήματος αξιών που προηγουμένως θα έχει περάσει από τα προσωπικά τους φίλτρα αξιολόγησης.

Δημιουργία σχέσεων
Η σύναψη των πρώτων ερωτικών σχέσεων του ατόμου είναι γεγονός. Την ίδια περίοδο ισχυροποιούνται οι φιλικές σχέσεις καθώς τα μέλη αποζητούν την αποδοχή και την επιβεβαίωση των υπολοίπων. Οι πρώτες αυτές επαφές στοχεύουν στην επίτευξη της επικοινωνίας καθώς και στη δημιουργία λειτουργικών και αμοιβαίων ενήλικων σχέσεων.

Αναζήτηση ταυτότητας
Ο έφηβος, πολλές φορές, παρουσιάζει σύγχυση και εναλλαγές στη διάθεση. Βρίσκεται, άλλωστε, σε μια μεταβατική διαδικασία και αναζητά τη δική του προσωπική ταυτότητα (σεξουαλική, επαγγελματική, οικογενειακή κτλ.). Καλείται να επιλέξει για διαφορετικά ζητήματα και να κατακτήσει στόχους με βάση τις προσωπικές του επιλογές και μαθαίνοντας να αναλαμβάνει την ευθύνη τους.

Σύγκρουση και απόρριψη γονεϊκού προτύπου
Οι εντάσεις που προκαλούνται μέσα στην οικογένεια, η πίεση που μπορεί να νιώθει ο έφηβος και το αίσθημα οτι κανείς δεν τον καταλαβαίνει έχουν τις αιτίες τους στην ανάγκη του ατόμου να δημιουργήσει το δικό του αξιακό σύστημα, αμφισβητώντας τα πρότυπα που έχει γνωρίσει, ώστε να επιτύχει την ανεξαρτησία του και τυην ισότιμη σχέση αμοιβαίου σεβασμού.

Σχέση με το σχολείο και σχολικές επιδόσεις
Στο σχολικό περιβάλλον ενδέχεται να συναντήσουμε διαφορετικές συμπεριφορές και ποικίλα συναισθήματα των ερφήβων. Ενδεικτικά αναφέρουμε το άγχος, το αίσθημα πίεσης, την παραβατική συμπεριφορά, την εσωστρέφεια, τις υψηλές ή χαμηλές σχολικές επιδόσεις, τη διαμόρφωση των σχέσεων με τους καθηγητές και τους συμμαθητές. Ο έφηβος σταδιακά ολοκληρώνει τη σχολική του πορεία και καλείται να επιλέξει επαγγελματική σταδιοδρομία. Μαθαίνει κανονισμούς, υποχρεώσεις αλλά και τα δικαιώματά του σε ένα πλαίσιο, στο οποίο θα διεκδικήσει τη θέση και τις επιλογές του και θα αναλάβει την ευθύνη που τις ακολουθεί.

Πώς να συμπεριφερθώ;

  • Ακούστε τους: ακούστε με προσοχή όσα έχουν να σας πουν χωρίς να προετοιμάζετε απαραίτητα την απάντηση ή την κριτική σας. Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η πραγματική επικοινωνία.
  • Διατηρήστε την ψυχραιμία σας και αποφύγετε τις εντάσεις: προτιμήστε τους ήρεμους τόνους που δεν θα φέρουν αντιδράσεις και απόσυρση. Δείξτε τους έμπρακτα οτι η επικοινωνία επιτυγχάνετε όταν αίρονται τα εμπόδια όπως ο θυμός, τα νεύρα, η επιθετικότητα, η διάθεση κριτικής κτλ.
  • Ενηνερώστε τους για τις αλλαγές και τη διαφορετικότητα: οι βιοσωματικές αλλαγές στην εφηβεία είναι αρκετές και μπορεί να τρομάξουν ή να αγχώσουν τον έφηβο αν δεν είναι επαρκώς ενημερωμένος. Επιπλέον, ενδέχεται να μη συμβούν σε όλους στον ίδιο χρόνο ή με την ίδια σειρά. Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και αυτό είναι το στοιχείο που μας καθιστά τόσο σημαντικούς.
  • Αποφύγετε την κριτική: προσπαθήστε να κατανοήσετε τις απόψεις και τις ανάγκες τους ακόμα και αν δεν είστε απόλυτα σύμφωνοι. Αναγνωρίστε τους το δικαίωμα των προσωπικών επιθυμιών και εστιάστε τη βοήθειά σας γύρω από τις δικές τους επιθυμίες.
  • Ενθαρρύνετε τους να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους: διδάξτε τους τη θετική έκφραση των συναισθημάτων. Τα συναισθήματα υπάρχουν για να κατανοούμε εσωτερικές διεργασίες. Είναι σημαντικό να εκφράζονται και ακόμα σημαντικότερο να τα διαχειριζόμαστε.
  • Συζητήστε για τις ανάγκες τους: κουβεντιάστε μαζί τους και ρωτήστε την άποψή τους. Ζητήστε τους να εξηγήσουν τις ανάγκες και βοηθήστε τους να βρουν διεξόδους που θα τους ικανοποιήσουν.
  • Αποφύγετε τις συγκρίσεις: κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και μοναδικός. Οι συγκρίσεις μπορεί να πλήξουν την αυτοεκτίμηση του ατόμου και να τον απομακρύνουν από τις δικές του ανάγκες.
  • Θέστε διακριτικά όρια: φανείτε σταθεροί στα όρια που θέτετε καθώς δημιουργούν ασφάλεια αλλά υιοθετήστε διακριτικό τρόπο ώστε να μην καταντήσουν ασφυκτικά.
  • Προσπαθήστε να τους κατανοήσετε: θυμηθείτε οτι βρίσκονται σε μια διαφορετική εξελικτική διαδικασία. Η συμπεριφορά τους μπορεί να είναι μέρος της «μεταμόρφωσής» τους και όχι προσωπική κόντρα προς εσάς.
  • Εμπιστευτείτε τους: σταθείτε δίπλα τους και δείξτε τους εμπιστοσύνη στην προσπάθεια τους για ανακάλυψη της ταυτότητας και των επιθυμιών τους.
  • Παρατηρήστε τους και παρακολουθήστε με προσοχή: παρατηρήστε αλλαγές ή συμπεριφορές που μπορεί να αποτελούν ένδειξη μιας βαθύτερης κατάστασης. Δώστε προσοχή σε ενδείξεις που, ίσως, αποτελούν έναυσμα για διαφορετική προσέγγιση.
  • Αναγνωρίστε και επιβραβεύστε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα: είναι σημαντικό να επιβραβεύεται η προσπάθεια ακόμα και αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό. Άλλωστε, η διαχείριση τόσο της επιτυχίας όσο και της αποτυχίας αποτελούν απαραίτητες δεξιότητες.
  • Αποφύγετε τις ταμπέλες: εστιάστε στη συμπεριφορά αντί της κριτικής ολόκληρης της προσωπικότητας.
  • Συνεργαστείτε με τους εκπαιδευτικούς: με στόχο την ομαλή εξέλιξη του εφήβου. Αποφύγετε τις συγκρούσεις και την απόδοση ευθυνών και εστιάστε στη συνεργασία που θα εξασφαλίσει καλύτερη ποιότητα ζωής για όλους.

Καλή δύναμη, μη ξεχνάτε να απολαμβάνετε τις στιγμές!

tmp_20256-tania-signature-3541-1272596500

 

 

 

Θερμό ευχαριστώ στη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών (Γραφείο Σχολικών Δραστηριοτήτων και Γραφείο Εκπαιδευτικών Θεμάτων) και στη Διεύθυνση Δευτετοβάθμιας Εκπαίδευσης Σερρών (Συμβουλευτικός Σταθμός Νέων και Γραφείο Εκπαιδευτικών Θεμάτων)για την πρόσκληση στην ημερίδα με θέμα: «Αυτοεκτίμηση και αυτοεικόνα στην προεφηβεία και εφηβεία: ψυχολογικές διαταραχές και αντιμετώπιση στο σχολείο και στην οικογένεια».
Ευχαριστώ από καρδιάς τους γονείς και εκπαιδευτικούς για την παρουσία και τη συμμετοχή τους.

Σχολιάστε: